عبادات ، را غير از اين صورت و قشر و مجازْ باطن و لُبّ و حقيقتى است . و اين از طريق عقل معلوم است و از طريق نقل شواهد كثيره دارد ، كه ذكر جميع آن از حوصلهء اين اوراق خارج است و ما به ذكر بعض از آن اين اوراق را متبرّك مىكنيم : از آن جمله ، حديث مشهور الصَّلاةُ مِعْراجُ الْمُؤْمِن « 1 » است كه از تفكّر و تدبّر در اين حديث شريف فتح ابوابى براى اهلش مىشود ، كه ما از اكثر آن محجوب و محروم هستيم ؛ و تمام بيانات سابقه از اين حديث شريف استفاده شود . و از آن جمله ، حديث شريف كافى است : بِاسْنادِهِ عَنْ ابي عَبْدِ اللَّه عَلَيْهِ السَّلام ، قالَ : الْعِبادَةُ ثَلاثَةٌ : قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ خَوْفاً ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الْعَبيدِ ؛ وَ قَومٌ عَبَدُوا اللَّه تَبارَكَ وَ تَعالى طَلَبَ الثَّوابِ ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الاجَراءِ ؛ وَ قَوْمٌ عَبَدُوا اللَّه عَزَّ وَ جَلَّ حُبّاً لَهُ ، فَتِلْكَ عِبادَةُ الأحْرَارِ ؛ وَ هِىَ افْضَلُ الْعِبادَة . « 2 » در وسائل از علل و مجالس و خصال شيخ صدوق رضوان اللَّه عليه سند به حضرت صادق سلام اللَّه عليه رساند كه فرمود : « مردم عبادت خداى عزّ و جلّ را بر سه گونه كنند : يك طبقه عبادت كنند براى رغبت ثواب ، پس اين عبادت حريصان است و اين طمع است ؛ و يك طايفه ديگر عبادت مىكنند براى ترس از آتش ، و اين عبادت بندگان است و اين ترس است ؛ و لكن من عبادت او را مىكنم براى حبّ به او و اين عبادت كريمان است ؛ و اين امن است براى فرموده خداى عزّ و جلّ : « وَ هُمْ مِنْ فَزَعٍ يَوْمَئِذٍ آمِنُونَ » . « 3 » و لقوله

--> ( 1 ) - « نماز معراج مؤمن است . » اعتقادات ، مرحوم علامه مجلسى ، ص 29 ( از رسول اللَّه ص ) . ( 2 ) - امام صادق عليه السلام فرمود : « عبادت بر سه گونه است : گروهى خداوند عزّ و جلّ را از ترس پرستيدند ؛ آن عبادت ( همچون ) فرمانبرى بردگان است . دسته‌اى ( ديگر ) به منظور نيل به پاداش عبادت خدا كردند و آن اطاعت مزدوران است . و قومى خدا را از روى محبّت ( و عشق ) به او عبادت كردند ؛ و آن عبادت آزادگان است و برترين عبادت است . » وسائل الشّيعة ، ج 1 ، ص 45 . « ابواب مقدّمة العبادات ، باب 9 ، حديث 1 » . در اصول كافى به جاى كلمهء « العبادة » « أنّ العبّاد » آمده است . - اصول كافى ، ج 3 ، ص 131 . « كتاب الايمان و الكفر » ، « باب العبادة » ، حديث 5 . ( 3 ) - « . . . و ايشان از هول و هراس در آن روز ايمن باشند . » ( نمل / 89 )